" de molen van 's-Gravenzande"
|
|
Reeds in 1318 kende de stad s-Gravenzande 2 korenmolens: "De Voormolen", die in de omgeving van het huidige zuidwind heeft gestaan en in de tijd van de reformatie werd verwoest en "De Achtermolen", die al in 1270 bestond en gelegen was aan het einde van de huidige Molenstraat. In de vorige eeuw heette een opvolger van deze laatste molen "De Fortuin". Deze brandde in 1879 af, toen de molenaar bezig was met het smeren van het gangwerk met bijenwas. Deze molen werd niet meer herbouwd. Mogelijk werd hierna, om toch te kunnen malen, het maalderijgebouwtje aan de Naaldwijkse weg gesticht, waarin een stoommachine lag die twee koppels stenen aan kon drijven. De molenaar was Luiendijk en daarvoor was een zekere Schuddebeurs eigenaar. In 1903 kocht de vanuit Sliedrecht afkomstige Nijs Maat, de opa van de laatste eigenaar Nijs Maat, de stoommaalderij aan. in 1908 werd vergunning aangevraagd voor het bouwen van een "windbaliemolen" naast de bestaande maalderij. Voor molenbegrippen is de molen dus nog niet erg oud. Geheel in het teken van deze tijd, gebruikte men hiervoor geen nieuwe molen, maar een tweede hands houten achtkante molen. Deze molen was oorspronkelijk een poldermolen van de polder "Kerk en Zanen" te Alphen aan de Rijn, die daar in 1869 gebouwd was en door stoombemaling overbodig geworden. Nijs Maat liet de molen hier plaatsen op een nieuw gemetselde achtkante, ruim zes meter hoge stenen onderbouw. De molen werd ingericht als korenmolen met drie koppels stenen, twee zgn. "mestingstenen" om veevoer te kunnen malen en een voor tarwemeel. Op 4 februari 1909 was de molen maalvaardig, want op het zware spoorwiel staat met potlood geschreven: "De eerste steen gebild den 4 de februari 1909 door L.H. Degenhart van Wateringen". |
| Deze was destijds molenaarsknecht bij David Hoek op de korenmolen
"Windlust" in Wateringen en stond bekend als een zeer kundig scherper
van molenstenen. Toen de molen eenmaal maalvaardig was, is men zoveel
mogelijk met de wind gaan malen. De bouwprijs van f 6000,- was dan ook binnen vijf jaar
terug verdiend.
Zo verrees dus "de molen van Maat", zoals hij door de
plaatselijke bevolking werd genoemd. Nijs Maat maalde veelal in de maalderij en de
molenaarsknecht Piet Verhagen maalde met de molen. In de maalderij was inmiddels in 1915
de stoommachine vervangen door een oliemotor, die twee koppels mestingsstenen kon
aandrijven. Aanvankelijk werd het lijf met zinken golfplaten bekleed. Dit beviel niet,
waarna er een leien bedekking werd aangebracht, iets wat maar zelden bij molens voorkwam.
In de Tweede Wereldoorlog werd in werd in de molen een mengketel bijgeplaatst, die
aanvankelijk door de wind en later door een elektromotor werd aangedreven. Later werd
één van de koppels voerstenen ingericht als een elektrisch gedreven tarwekoppel en de
andere verdween geheel om plaats te maken voor een graansilo. Met het overgebleven
windgedreven koppel tarwestenen, bleef de molen nog in bedrijf tot half zestiger
jaren. Toen kwam de molen stil te staan en raakte in verval. Het duurde tot 1977 eer de
molen uitwendig gerestaureerd werd. Het molenlijf werd flink onderhanden genomen, er kwam
een nieuwe balie en een nieuw wiekenkruis uitgerust met het systeem Fauël. Zo kwam de
molen weer regelmatig in bedrijf tot 1989. Uitwendig was de molen piekfijn in orde, doch
inwendig begon er steeds meer aan te mankeren. Om die reden kon er vanaf die tijd ook niet
meer met de wind gemalen worden. Thans is de molen eigendom van stichting de
s-Gravenzande Korenmolen en is de molen in 2002 weer geheel maalvaardig gerestaureerd
zodat dit belangrijke cultuurhistorische monument voor s-Gravenzande bewaard zal blijven
voor de toekomst. Bekijk hier de foto's van de restauratie uit 2002:  |
Technische gegevens
| bouwjaar adres type functie eigenaar molenaars openingstijden |
1908 Naaldwijkseweg t/o no 120 stellingmolen korenmolen stichting de s-Gravenzande Korenmolen. Marga Scheffer/Cock Weerheim en Wim Rotteveel (tel 0174-440635) Wim Rotteveel. Elke laatste zaterdag van de maand van 12.00 uur tot 17.00 uur |
Constructie
| voet romp kap wiekenkruis vlucht wiekvorm bovenas kruiwerk vang inrichting luiwerk |
achtkante stenen voet van 6,50m. hoog houten achtkant gedekt met zinken leien (solanges) gedekt met dakleer gelaste stalen roeden, Fabr. Derckx, Beegden ; binnenroede: nr 249 buitenroede: nr 248 ( beide uit 1976) 24,10 m. systeem Fauël met regelborden gietijzer, gegevens fabrikaat waarschijnlijk onder de vulstukken ; lang 4,90 m. 46 houten rollen ; kruihaspel losse Vlaamse vang uit vier stukken ; wipstok twee koppels der 16der kunstmaalstenen en een koppel 17der kunstmaalstenen. Alle drie de koppels op een maalstoel op de stellingzolder, waarvan een koppel 16der stenen op het zuiden d.m.v. elektrische kracht wordt aangedreven. Op elektrische kracht worden nog een jacobsladder en een mengketel aangedreven. sleepluiwerk |
Overbrengingen
| aantal kammen bovenwiel aantal staven bovenschijfloop aantal kammen spoorwiel aantal staven steenschijfloop van het 16der koppel op het westen overbrengingsverhouding aantal staven steenschijfloop van het 17der koppel op het noorden overbrengingsverhouding |
64 32, steek 13,0 cm. 97, steek 10.0 cm 30 1 : 6,47 met regulateur 31 1 : 6.26 met regulateur |
Versieringen
|
fraaie met konijnenbillen bewerkte "rietplanken" eenvoudige baard, groen geschilderd met witte rand en opschrift : ANNO 1908 |
Deze pagina is gemaakt op 18-12-2006: Tijd 22:00 uur.
Laatste wijziging:
